Лельчыцы… Мілае сэрцу сугучча. Адкуль з’явілася гэтая назва? Чаму менавіта так называецца наша малая радзіма? Які сэнс укладвалі продкі ў гэтыя гукі?
Існуюць легенды, якія адказваюць на гэтыя пытанні. А верыць у іх ці не, вырашаць вам.
ЯЕ ЗВАЛI ЛЕНАЙ
Гавораць, калісьці нашы продкі-палешукі з’яўляліся ўласнасцю графа Чыцкага. Ён меў дзясяткі тысяч дзесяцін зямлі на Украіне і ў Беларусі і з’яўляўся даволі багатым чалавекам. Тысячы сялян працавалі на яго.
Пры гэтым славіўся граф і сваёй жорсткасцю: за малейшую правіннасць караў сялян розгамі, ссылаў у аддаленыя глухія мясціны, аддаваў у рэкруты. Патрабавальна і жорстка ён ставіўся не толькі да падначаленых, але і да роднай дачкі Алены, якая павінна была слухаць яго і выконваць усе загады.
Аднойчы да графа Чыцкага ў госці завітаў стары ваявода з Брэста. Прыглянулася яму маладая і прыгожая Алена, і ён папрасіў у графа яе рукі. Прагны да грошай Чыцкі быў не супраць парадніцца з ваяводам, але супрацівілася дзяўчына і адмовіла. Вельмі раззлаваўся бацька, што дачка яго не паслухала, і аддаў загад адвезці яе на Палессе, у глухую вёску Балотнае, маўляў, няхай пажыве там і розуму набярэцца.
Ведаючы нораў бацькі, Алена заплакала, але ўгаворваць змяніць рашэнне не стала. Праз некалькі дзён яна з няней выехала з Кіева. Ехалі доўга. У вёсцы на Палессі яе ўжо чакаў дом і гатовы пакой, усланы дыванамі і мядзвежымі скурамі. Алена пазнаёмілася з мясцовымі жыхарамі, з вёскай і на пытанне няні, ці спадабалася ёй, адказала: «Глухамань».
Праз час граф вырашыў адведаць дачку і даведацца, змяніла яна сваё рашэнне або не. Прыехаў ён разам з ваяводам. Яны да паўночы пілі і гулялі, а потым бацька з затуманеным розумам заваліўся ў пакоі дачкі і абвясціў: «З сённяшняга дня ваявода твой муж». Наваяўлены «муж» хацеў прыблізіцца да дзяўчыны і абняць, але яна вырвалася і захавалася ў суседніх пакоях. «Што рабіць?», — думала яна, заліваючыся слязамі. Бацька з ваяводам усё настойлівей стукалі ў дзверы. Раптам Алена рэзка ўзнялася і перастала плакаць, быццам усё для сябе вырашыла, абвяла позіркам рэчы, якія знаходзіліся ў пакоі, і ўцякла праз вакно, назаўжды пакінуў дом.
Да самай раніцы шукалі дзяўчыну па вёсцы. І толькі калі звіднела, слуга заўважыў на беразе ракі, дзе любіла лавіць рыбу Алена, белую хусцінку. Яе нежывое цела выцягнулі з рэчкі на другі дзень.
Няўцешны граф загадаў упраўляючаму маёнткам пабудаваць царкву на тым месцы, дзе стаяў дом, а вёску перайменаваць у памяць дачкі Алены Чыцкай у Лельчыцы.
БОГ ЛЕЛЬ АБАРАНЯЎ ЛЯСЫ
Існуе і іншая легенда ўзнікнення назвы Лельчыц.
Шмат гадоў назад, падчас мангола-татарскага нашэсця, ворагі пачалі шукаць у лясах і сярод бясконцых балот быццам бы схаваны залаты лік ляснога бога Леля. Тры гады шукалі, рыхтавалі новыя атрады, аднак танулі ў балоце або былі забіты рускімі воінамі. Адступаючы, ворагі паўтаралі імя рускага ляснога бога на ўласны манер: «Лельчы, Лельчы…», які так ім і не пакарыўся.
Тое месца, дзе спынілася варожае войска, стала насіць назву «Лельчыцы».
А бог Лель, па словах палешукоў, адводзіў ворагаў ад людзей, пасылаючы ім вераб’ёў, якія заводзілі ворагаў усё далей і далей у лясныя балоты.
НА БЕЛЫХ КРЫЛАХ ЛЯЛЬКI
Гэта зараз мы маем граніцы, а даўным-даўно з’яўляліся адной краінай, гаварылі на аднолькавай мове і называлі рэчы адзінымі імёнамі.
Наш край знаходзіцца пад абаронай велічных птушак — буслоў. Яны ўюць гнёзды, аблятаюць хлебныя нівы, з’яўляюцца своеасаблівым талісманам і сімвалам палескай зямлі.
У суседняй Украіне іх завуць лялькамі, лялекамі. Ад гэтай назвы, менавіта, і пайшло абазначэнне мясціны с лялекамі — Лельчыцы.
Акунулася ў легенды
Яўгенія ЛЯХАВЕЦ.
